Dlaczego norweski klient nie rozliczy VAT od Państwa prac
Norweskie odwrotne obciążenie dotyczy tylko usług kupowanych z zagranicy, które można świadczyć na odległość. Norweska ustawa o VAT (merverdiavgiftsloven, po norwesku) działa w dwóch krokach. § 3-30 nakłada VAT na usługi świadczone na odległość (fjernleverbare tjenester), które nabywa odbiorca z siedzibą w Norwegii. § 11-3 przerzuca zapłatę na nabywcę, o ile jest przedsiębiorcą lub podmiotem publicznym. Budowa czy montaż maszyny są z natury przypisane do konkretnego miejsca w Norwegii, więc wypadają z tego mechanizmu. Płaci wykonawca. Dokładnie tak jak norweska firma budowlana.
Skąd ten błąd? Z polskiej i unijnej praktyki. Usługę B2B dla zagranicznego klienta fakturuje się zwykle bez polskiego VAT, z adnotacją „odwrotne obciążenie”, a między państwami członkowskimi dostawca bez siedziby często wystawia fakturę netto i zostawia nabywcy odwrotne obciążenie z art. 194 dyrektywy. Usługi związane z nieruchomością opodatkowuje się jednak tam, gdzie nieruchomość leży (art. 28e ustawy o VAT), czyli w Norwegii. A Norwegia stoi poza unijnym systemem VAT: nie ma tam numeru VAT UE, nie ma VIES ani takiego przepisu.
W Norwegii nie ma krajowego odwrotnego obciążenia w budownictwie
Norweskie prawo nie zna krajowego odwrotnego obciążenia w budownictwie. Między przedsiębiorcami § 11-1 przewiduje je w dwóch przypadkach: dla uprawnień do emisji gazów cieplarnianych i dla złota inwestycyjnego. Kilka państw UE stosuje odwrotne obciążenie w budownictwie jako opcję z art. 199 ust. 1 lit. a dyrektywy VAT. W Polsce odwrotne obciążenie w budownictwie zniesiono 1 listopada 2019 r. (dziś w tych usługach obowiązuje mechanizm podzielonej płatności), ale wielu wykonawców pamięta je z wcześniejszych kontraktów. Na norweskiej budowie ten odruch też nie działa. Zagraniczny podwykonawca nalicza VAT generalnemu wykonawcy.
na polskich forach księgowych można przeczytać, że fakturę dla norweskiego klienta wystawia się z adnotacją „odwrotne obciążenie”. Prawda dla oprogramowania czy doradztwa. Błąd, gdy fizycznie pracują Państwo u klienta.
Decyduje charakter usługi, nie miejsce pracy technika
Kryterium prawnym jest charakter usługi, a nie miejsce jej wykonania. Według § 1-3 ustawy usługa jest świadczona na odległość, gdy ze względu na swój charakter jej wykonania nie da się (albo da się tylko z trudem) powiązać z konkretnym miejscem fizycznym. Podręcznik VAT Skatteetaten (punkt M-3-30.3, po norwesku) wyciąga z tego praktyczny wniosek. Usługa, którą można świadczyć zdalnie, zostaje w odwrotnym obciążeniu, nawet jeśli Państwa inżynier przyjechał do Norwegii, żeby ją wykonać.
Wystarczy jedno pytanie: czy mogliby Państwo wykonać tę usługę bez obecności na miejscu? Jeśli praca dotyczy budynku, maszyny albo gruntu w Norwegii, odpowiedź brzmi „nie” i VAT naliczają Państwo.
| Usługa dla norweskiego klienta | Świadczona na odległość? | Kto rozlicza VAT? |
|---|---|---|
| Budowa, remont, inżynieria lądowa | Nie | Państwo, jako wykonawca zagraniczny |
| Instalacja lub montaż urządzeń na miejscu | Nie | Państwo, od całej dostawy w Norwegii |
| Naprawa lub serwis maszyny w Norwegii | Nie (§ 1-3 i) | Państwo |
| Inspekcja lub ekspertyza obiektu na miejscu | Nie | Państwo |
| Doradztwo, projekt na rysunkach, licencja na oprogramowanie | Tak | Klient, w ramach odwrotnego obciążenia |
| Zdalny serwis oprogramowania lub urządzeń | Tak | Klient, w ramach odwrotnego obciążenia |
| Wynajem pracowników (Sąd Najwyższy, 2007) | Tak | Klient, w ramach odwrotnego obciążenia |
Kontrprzykład: wynajem pracowników
Wynajem Państwa pracowników norweskiej firmie pozostaje usługą objętą odwrotnym obciążeniem, także na budowie. Tak orzekł w 2007 r. norweski Sąd Najwyższy (Høyesterett) w sprawie Norsk Helikopter (Rt. 2007 s. 1401). Wynajem pracowników nie jest związany z żadnym miejscem wykonania, bo zobowiązanie zostaje spełnione w chwili oddania ludzi do dyspozycji klienta.
Wszystko rozstrzyga więc umowa. Zobowiązują się Państwo do rezultatu (zamontować, zmontować, naprawić)? Naliczają Państwo VAT. Sprzedają Państwo godziny pracy, którymi kieruje klient? Wtedy VAT rozlicza klient w ramach odwrotnego obciążenia. Na potrzeby podatku dochodowego Skatteetaten wymienia cechy wynajmu pracowników: zleceniodawca kieruje pracą, ponosi ryzyko rezultatu, zapewnia miejsce pracy i narzędzia oraz płaci za godzinę.
tabela obejmuje przypadki jednoznaczne. Zlecenie, które łączy zdalną konfigurację z wizytą na miejscu, nie ma gotowej odpowiedzi. Rozstrzyga umowa, czytana pozycja po pozycji. Właśnie nad takimi mieszanymi sprawami spędzamy najwięcej czasu, zanim zaczniemy jakąkolwiek rejestrację.
Dostawa z montażem: kontrakt „pod klucz”
Gdy dostarczają Państwo i montują urządzenia w Norwegii, VAT obejmuje całą norweską część kontraktu, czyli towar i montaż razem. Tak uznała norweska komisja odwoławcza ds. podatków (Skatteklagenemnda) w decyzji z 25 stycznia 2024 r. (po norwesku). Chodziło o zagraniczną firmę bez miejsca prowadzenia działalności w Norwegii: dostawa i montaż stanowiły jedno złożone świadczenie, opodatkowane w całości. Norweskiego VAT uniknęły tylko prace montażowe wykonane poza Norwegią w ramach tej samej umowy.
Kto importuje maszynę? O tym decyduje umowa, a od niej zależy odliczenie. W decyzji z 21 czerwca 2023 r. (po norwesku) ta sama komisja pozwoliła norweskiemu nabywcy, wskazanemu jako odbiorca w zgłoszeniu celnym, odliczyć VAT z importu od towarów, które jego dostawca przyjechał zamontować. Jeśli importują Państwo sami, są Państwo w sytuacji firmy, która prowadzi sprzedaż DDP do Norwegii: jako importer odprawiają Państwo towar.
przed podpisaniem kontraktu „pod klucz” z norweskim klientem sprawdzamy, kto będzie importerem wskazanym w zgłoszeniu celnym. To pierwszy punkt, który blokuje odliczenie u klienta, gdy nikt nie przemyślał schematu.
Co trzeba zrobić: rejestracja, przedstawiciel, faktura
Rejestracja w norweskim rejestrze VAT (Merverdiavgiftsregisteret) jest obowiązkowa, gdy sprzedaż opodatkowana w Norwegii przekroczy 50 000 NOK bez VAT w ciągu 12 miesięcy. Okres jest kroczący, a do przekroczenia progu wystarczy jedno średniej wielkości zlecenie.
Kolejne kroki
- Wpis firmy do Centralnego Rejestru Podmiotów (Enhetsregisteret) w Brønnøysundregistrene, który nadaje numer organizacyjny.
- Rejestracja w norweskim rejestrze VAT w Skatteetaten, norweskiej administracji podatkowej.
- Naliczanie VAT klientom i składanie deklaracji VAT (MVA-melding) przez Altinn.
Dokumenty i terminy opisujemy w poradniku o tym, jak uzyskać norweski numer VAT.
Przedstawiciel podatkowy: kto jest zwolniony
Firma z Polski, jak z każdego państwa UE z listy Skatteetaten, rejestruje się bez przedstawiciela podatkowego (MVA-representant). § 2-1 ust. 6 ustawy daje to zwolnienie Wielkiej Brytanii oraz państwom EOG, które łączy z Norwegią umowa o pomocy w dochodzeniu należności podatkowych. Na liście opublikowanej przez Skatteetaten (po angielsku) znajduje się wszystkich 27 państw członkowskich UE oraz Islandia. Nie ma na niej Liechtensteinu. Nie ma też Szwajcarii, która do EOG nie należy.
Tam, gdzie przedstawiciel jest obowiązkowy, odpowiada solidarnie za złożenie deklaracji i zapłatę VAT (§ 11-1). Firma zwolniona, która mimo to go ustanowi, sama odpowiada za zapłatę.
Naliczanie norweskiego VAT klientowi
Po rejestracji naliczają Państwo VAT według stawki 25 %, a klient go odlicza. Dla klienta koszt jest taki sam, pod jednym warunkiem: faktura zawiera Państwa numer organizacyjny z dopiskiem „MVA”. Obowiązkowe elementy i zasadę waluty omawiamy w artykule o tym, jak wystawić fakturę klientowi w Norwegii.
Inne obowiązki na norweskiej budowie
Budowa to także zgłoszenia wykraczające poza VAT, które najlepiej przygotować razem. Najbardziej znany jest formularz RF-1199 (po angielsku). Norweski klient jako zleceniodawca zgłasza zlecenie do Skatteetaten, gdy wartość umowy przekracza 20 000 NOK, najpóźniej 5. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym rozpoczęto prace (15. dnia, jeśli prace rozpoczęto po 20. dniu miesiąca). Państwo zgłaszają ze swojej strony wysłanych pracowników.
Na budowach obowiązuje karta HSE w Norwegii, a Państwa ekipy podlegają zasadom delegowania pracowników. I jeszcze jedna sprawa, często mylona: długi projekt może utworzyć zakład w rozumieniu podatku dochodowego od osób prawnych. To osobna kwestia, która dla VAT niczego nie zmienia.
Potrzebują Państwo wsparcia przy pracach w Norwegii?
Odwrotne obciążenie czy norweski VAT: najpierw sprawdzamy Państwa zlecenie. Potem zajmujemy się rejestracją i składamy deklaracje VAT z naszego biura w Norwegii. Umów rozmowę z ekspertem i przejrzyjmy umowę przed pierwszym dniem na budowie.
Często zadawane pytania
Czy Norwegia należy do UE w zakresie VAT?
Nie. Norwegia należy do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, ale nie do Unii Europejskiej, a jej VAT opiera się na własnej ustawie. Nie ma norweskiego numeru VAT UE, sprawdzenia w VIES ani odwrotnego obciążenia z art. 194. Wykonawcę z UE traktuje się jak firmę zagraniczną bez siedziby. Ogólne zasady opisuje nasz przewodnik VAT w Norwegii.
Kto płaci VAT przy odwrotnym obciążeniu?
W Norwegii płaci go nabywca, ale tylko od usług świadczonych na odległość kupionych z zagranicy i tylko wtedy, gdy jest przedsiębiorcą lub podmiotem publicznym z siedzibą w Norwegii. Przy usługach związanych z miejscem w Norwegii, takich jak budowa, montaż czy naprawy na miejscu, odwrotnego obciążenia nie ma. Zagraniczny dostawca rejestruje się i nalicza VAT 25 %.
Czy odwrotne obciążenie stosuje się poza UE?
Tak, ale każde państwo ustala własne zasady. Norwegia, która do UE nie należy, stosuje odwrotne obciążenie do usług świadczonych na odległość, do uprawnień do emisji i do złota. Na tym koniec. Dostawca z Wielkiej Brytanii, Szwajcarii czy USA, który wykonuje fizyczne prace w Norwegii, podlega więc tej samej zasadzie co firma z UE: rejestracji VAT po przekroczeniu 50 000 NOK.
Co, jeśli wystawili Państwo fakturę bez VAT przez pomyłkę?
Należny jest VAT za dane okresy wraz z odsetkami za zwłokę. Skatteetaten dolicza dodatkowy podatek (tilleggsskatt) w wysokości 20%, a przy rażącym niedbalstwie lub działaniu umyślnym podwyższony, 20 lub 40%. Bez Państwa numeru organizacyjnego z dopiskiem „MVA” klient niczego nie odliczy. Zaległości nadrabia deklaracja VAT w Norwegii za każdy pominięty okres.
Czy można odzyskać norweski VAT od kosztów?
Tak, na dwa sposoby. Po rejestracji odliczają Państwo VAT naliczony w deklaracjach. Rejestracja była spóźniona? Odliczenie przysługuje do trzech lat wstecz. Firma bez miejsca prowadzenia działalności i bez sprzedaży opodatkowanej w Norwegii w ostatnich 12 miesiącach może odzyskać norweski VAT w procedurze zwrotu dla przedsiębiorców zagranicznych.
Czy na fakturze dla norweskiego klienta wpisać „odwrotne obciążenie”?
Nie, jeśli wykonują Państwo prace na miejscu w Norwegii. Adnotację „odwrotne obciążenie” umieszcza się tylko wtedy, gdy podatek rozlicza nabywca (art. 106e ust. 1 pkt 18 ustawy o VAT). Usługi związane z nieruchomością opodatkowuje się w Norwegii, a norweski klient nie rozlicza od nich VAT. To zarejestrowany wykonawca nalicza norweski VAT 25 %.
Kraje, których to dotyczy